Centrum Naukowo-Badawcze im. gen. Kazimierza Pułaskiego przy Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie jest interdyscyplinarną jednostką naukowo-badawczą, edukacyjną i ekspercką, rozwijającą współpracę międzynarodową. Jego patron – gen. Kazimierz Pułaski – łączy historię Częstochowy i konfederacji barskiej z dziejami Stanów Zjednoczonych, stanowiąc naturalny punkt wyjścia do badań nad relacjami polsko-amerykańskimi i szerzej nad obiema Amerykami.
Centrum łączy badania historyczne z perspektywami właściwymi m.in. naukom prawnym, naukom o polityce i administracji, stosunkom międzynarodowym, bezpieczeństwu, ekonomii, socjologii, pedagogice, literaturoznawstwu, językoznawstwu, naukom o kulturze i religii, sztukom muzycznym, sztukom wizualnym, medioznawstwu, studiom migracyjnym oraz badaniom nad Polonią. Pozostaje otwarte także na przedstawicieli innych dyscyplin, których badania, ekspertyzy lub projekty wpisują się w jego profil.
Centrum stanowi otwartą platformę dla pracowników, doktorantów i studentów UJD, a także badaczy i instytucji zewnętrznych. Jego skład osobowy ma charakter otwarty i rozszerza się wraz z rozwojem projektów oraz włączaniem osób reprezentujących różne dziedziny i dyscypliny nauki.
Centrum wspiera umiędzynarodowienie UJD, buduje trwałe partnerstwa zagraniczne, inicjuje projekty grantowe, rozwija mobilność akademicką oraz przygotowuje ofertę naukową i edukacyjną skierowaną do środowisk polonijnych, zwłaszcza obecnych w różnych stanach USA.
Cele działalności Centrum
Podstawowym celem Centrum jest prowadzenie, rozwijanie i wspieranie badań nad dziedzictwem gen. Kazimierza Pułaskiego oraz szeroko rozumianymi relacjami Polski ze Stanami Zjednoczonymi i innymi państwami obu Ameryk. Centrum realizuje ten cel poprzez działalność naukową, edukacyjną, grantową, wydawniczą, popularyzatorską i międzynarodową. W szczególności:
• prowadzi badania nad osobą, działalnością i pamięcią o gen. Kazimierzu Pułaskim w Polsce i Stanach Zjednoczonych;
• rozwija badania nad relacjami polsko-amerykańskimi od XVIII wieku do współczesności;
• prowadzi studia nad historią, polityką, prawem, społeczeństwem, kulturą, gospodarką i edukacją Stanów Zjednoczonych oraz szerzej obu Ameryk;
• bada Polonię amerykańską, migracje, diasporę oraz transfery kulturowe i społeczne między Polską i Amerykami;
• wspiera pracowników, doktorantów i studentów UJD w nawiązywaniu współpracy z instytucjami amerykańskimi;
• inicjuje i wspiera aplikacje do programów grantowych i stypendialnych, w tym Fulbright, NAWA, Erasmus+ KA171 i innych programów międzynarodowych;
• tworzy warunki do wizyt studyjnych, pobytów badawczych, wykładów gościnnych i wymiany akademickiej;
• rozwija współpracę z Polonią oraz przygotowuje projekty edukacyjne, kulturalne i naukowe skierowane do środowisk polonijnych;
• popularyzuje wiedzę o historii USA, relacjach polsko-amerykańskich oraz wkładzie Polaków w dzieje Stanów Zjednoczonych;
• rozwija interdyscyplinarne projekty łączące humanistykę, nauki społeczne, prawne, ekonomiczne, edukacyjne i inne dyscypliny;
• zwiększa rozpoznawalność Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie jako ośrodka prowadzącego badania amerykanistyczne i transatlantyckie.
Zakres działalności
Centrum ma charakter interdyscyplinarny i otwarty. Poniższy katalog obszarów nie jest zamknięty i rozszerza się wraz z rozwojem projektów, nawiązywaniem nowych kontaktów i zaangażowaniem przedstawicieli kolejnych dyscyplin.
• historia Stanów Zjednoczonych, Ameryki Łacińskiej i Karaibów;
• historia relacji polsko-amerykańskich i transatlantyckich;
• Kazimierz Pułaski, Tadeusz Kościuszko, Ignacy Jan Paderewski oraz inne postaci i wydarzenia łączące historię Polski i USA;
• Polonia w Stanach Zjednoczonych i innych państwach obu Ameryk;
• migracje, granice, pogranicza i relacje międzykulturowe;
• polityka, dyplomacja, bezpieczeństwo i stosunki międzynarodowe;
• prawo, konstytucjonalizm, demokracja, obywatelstwo i prawa człowieka w perspektywie porównawczej;
• kultura, literatura, język, film, media, komiks, sztuki muzyczne, sztuki wizualne i pamięć zbiorowa;
• religia, dziedzictwo kulturowe i kontakty instytucji religijnych Polski oraz Stanów Zjednoczonych;
• edukacja, nauka, innowacje, technologia, przedsiębiorczość i transfer wiedzy oraz środowisko przyrodnicze USA;
• badania archiwalne, digitalizacja źródeł, oral history oraz dokumentowanie dziedzictwa polsko-amerykańskiego.
Działalność Centrum obejmuje projektów naukowych i grantowych, konferencji, seminariów, debat, wykładów, szkół letnich, warsztatów, publikacji, wystaw, badań archiwalnych, podcastów i materiałów multimedialnych, programów visiting professor / visiting fellow oraz inicjatyw skierowanych do studentów i doktorantów.
Współpraca
Centrum funkcjonuje jako platforma współpracy wewnątrz UJD oraz punkt kontaktowy dla partnerów zewnętrznych. Rozwija kontakty i możliwości wspólnych przedsięwzięć z następującymi jednostkami, instytucjami i środowiskami:
W ramach Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie
• Instytut Historii UJD;
• Wydział Humanistyczny UJD;
• Wydział Prawa i Ekonomii UJD;
• Interdyscyplinarne Centrum Naukowo-Badawcze UJD;
• innymi wydziałami, instytutami, katedrami i jednostkami UJD, których pracownicy mogą wnieść kompetencje zgodne z profilem Centrum – niezależnie od reprezentowanej dyscypliny.
Partnerzy krajowi i środowiskowi
• Komitet Kopca Kościuszki w Krakowie – w zakresie wspólnych badań i popularyzacji dziedzictwa bohaterów polskiej i amerykańskiej walki o niepodległość;
• polskie ośrodki akademickie prowadzące badania amerykanistyczne i transatlantyckie, w tym Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu;
• Polsko-Amerykańska Komisja Fulbrighta oraz inne instytucje wspierające wymianę akademicką;
• muzea, archiwa, biblioteki, instytucje kultury, organizacje społeczne i podmioty zajmujące się dziedzictwem polsko-amerykańskim.
Partnerzy i kierunki współpracy międzynarodowej
• University of Miami – rozwijanie współpracy naukowej, dydaktycznej i mobilnościowej;
• University of California: Berkeley oraz San Diego – kontakty akademickie i możliwość rozwijania współpracy badawczej oraz dydaktycznej;
• University of Puerto Rico – współpraca w zakresie historii, kultury i dziedzictwa Portoryko oraz szerzej Karaibów;
• Universidad Técnica Particular de Loja w Ekwadorze – rozwijanie współpracy w zakresie historii wizualnej, badań nad Ameryką Łacińską i USA, dydaktyki i mobilności akademickiej;
• instytucje akademickie, kulturalne i polonijne w Chicago oraz innych skupiskach Polonii amerykańskiej;
• kolejne uczelnie, archiwa, biblioteki i organizacje w Stanach Zjednoczonych oraz obu Amerykach pozyskiwane wraz z rozwojem sieci współpracy Centrum.
Centrum rozwija współpracę z partnerami zewnętrznymi etapowo, poprzez wspólne projekty badawcze, aplikacje grantowe, wizyty naukowe, konferencje, szkoły letnie, publikacje, wymianę pracowników i studentów oraz przedsięwzięcia skierowane do Polonii. Zakres poszczególnych działań zależy od uzgodnień z partnerami.
Zespół i współpracownicy Centrum
Zespół Centrum tworzą i wspierają osoby posiadające dorobek lub zainteresowania badawcze związane ze Stanami Zjednoczonymi, Ameryką Łacińską, relacjami transatlantyckimi, historią wojskowości, prawem, polityką, migracjami i kulturą obu Ameryk. Skład pozostaje otwarty na kolejnych badaczy i współpracowników, których kompetencje odpowiadają podejmowanym inicjatywom.
- dr Bartosz Stuła – kierownik Centrum. Historyk USA, Hispanoameryki i Hiszpanii, badacz historii wizualnej, kultury popularnej, historiografii i komiksu jako źródła historycznego; autor monografii i artykułów dotyczących historii i kultury amerykańskiej oraz aktywny uczestnik współpracy akademickiej z partnerami w USA i Ameryce Łacińskiej. W ramach swoich kontaktów i badań był między innymi na targach naukowych w Chicago w 2024 roku, a także z wykładami w ramach NAWA PROM na UCSD w San Diego, rok później także w ramach NAWA WUE na University of Miami. Dodatkowo opiekował się przyjeżdzającymi na Wydział Humanistyczny studentami z Chicago, San Diego czy też San Juan (Portoryko).
- dr hab. Robert Majzner, prof. UJD – zastępca kierownika Centrum. Dyrektor Instytutu Historii UJD, badacz historii XX wieku, wojskowości, wywiadu i stosunków międzynarodowych; w dorobku posiada także publikacje i referaty dotyczące Ameryki Łacińskiej, w tym Argentyny, Boliwii i Chile oraz polityki państw amerykańskich w okresie obu wojen światowych.
- dr hab. Maciej Trąbski, prof. UJD – zastępca kierownika Centrum. Historyk nowożytności i wojskowości, przewodniczący Rady Dyscypliny Naukowej Historia. Autor badań dotyczących m.in. Kazimierza Pułaskiego i fortyfikacji Florydy w systemie obronnym Wicekrólestwa Nowej Hiszpanii.
- prof. dr hab. Bogusław Przywora – członek / współpracownik Centrum. Prawnik specjalizujący się w prawie konstytucyjnym i porównawczym, Prorektor ds. Nauki i Badań Naukowych UJD, kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego i Porównawczego. Autor lub współautor ponad 150 opracowań oraz kierownik i współkierownik projektów badawczych, w tym przedsięwzięć międzynarodowych. Jego kompetencje wzmacniają prawny, porównawczy, instytucjonalny i grantowy wymiar działalności Centrum.
- dr hab. Marcin Sosnowski, prof. UJD – członek/ współpracownik Centrum. Inżynier posiadający doświadczenie w pracy z ośrodkami Amerykańskimi i zainteresowany jako osoba z nauk ścisłych do współpracy z potencjalnymi startupami i naukowcami z USA. Pracował dla Engineering Design Centre w Warszawie, gdzie był odpowiedzialny za optymalizacje budowy komór spalania silników lotniczych i turbin gazowych. Jego prace wykorzystywały amerykańskie przedsiębiorstwa - GE Aviation oraz GE Energy.
- dr Norbert Morawiec – członek / współpracownik Centrum. Historyk i historiograf, autor lub współautor ponad 100 publikacji naukowych. Zajmuje się m.in. antropologią wiedzy, historiografią i pamięcią historyczną; w jego dorobku znajduje się artykuł poświęcony mnemohistorii w poszukiwaniach intelektualistów iberoamerykańskich, w tym także tych na obszarze USA. Współrozwija kontakty UJD z partnerami w Ameryce Łacińskiej, w tym z Universidad Técnica Particular de Loja w Ekwadorze.
- dr Maria Moulin-Stożek, prof. UJD, LL.M. (Harvard) – członkini / współpracowniczka Centrum. Prawniczka i kryminolożka, profesor UJD, absolwentka Harvard Law School, posiadająca bogate doświadczenie międzynarodowe, m.in. w ośrodkach w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Hiszpanii, Stanach Zjednoczonych i na Węgrzech. Jej kompetencje wspierają projekty z zakresu prawa porównawczego, społeczeństwa, bezpieczeństwa, deradykalizacji i współpracy akademickiej z instytucjami amerykańskimi.
- dr Klaudia Kijańska – członkini/współpracowniczka Centrum. Badaczka posiadająca doświadczenie międzynarodowe, w tym związane ze Stanami Zjednoczonymi. Odbyła krótkoterminową wizytę studyjną (short-term study visit) w University of San Diego School of Law w Kalifornii, umożliwiającą zapoznanie się z amerykańskim środowiskiem akademickim oraz specyfiką kształcenia prawniczego w Stanach Zjednoczonych. Jej doświadczenia i kontakty akademickie stanowią potencjał dla rozwoju współpracy naukowej między polskimi i amerykańskimi ośrodkami badawczymi. W ramach działalności Centrum wnosi kompetencje do inicjatyw dotyczących amerykańskiej kultury prawnej, współpracy międzyinstytucjonalnej oraz organizacji przedsięwzięć naukowych o charakterze międzynarodowym.
- dr Michał Służalec – członek/ współpracownik Centrum. Naukowiec posiadający doświadczenie w międzynarodowym środowisku akademickim, w szczególności w zakresie kontaktów ze Stanami Zjednoczonymi. Uczestniczył w krótkoterminowej wizycie studyjnej (short-term study visit) w University of San Diego School of Law w Kalifornii, podczas której miał możliwość zapoznania się z funkcjonowaniem amerykańskiego szkolnictwa wyższego oraz edukacji prawniczej. Zdobyte doświadczenie i nawiązane kontakty stanowią podstawę dalszej współpracy z amerykańskimi instytucjami akademickimi. Jego zaangażowanie w działalność Centrum obejmuje rozwijanie polsko-amerykańskich kontaktów naukowych, inicjowanie projektów międzyuczelnianych oraz wspieranie badań porównawczych dotyczących amerykańskich instytucji i tradycji prawnych.
- dr Nina Podsiedlik-Bogusz – członkini / współpracowniczka Centrum. Filolog oraz historyczka, zajmująca się przede wszystkim Kubą i jej dziejami, ale także relacjami wyspy Hawany z Waszyngtonem. Jedna z jej prac opublikowana w „Przeglądzie Prawniczy, Ekonomiczny i Społeczny” dotyczyła interesów amerykańskich na Kubie w wieku XIX i XX.
- dr hab. Marzena Bogus-Spyra, prof. UJD – członkini / współpracowniczka Centrum. Historyczka, pedagożka i arteterapeutka, badaczka dziejów edukacji, dziedzictwa kulturowego oraz przedstawień postaci historycznych w sztukach wizualnych. Prowadziła analizy ikonograficzne, m.in. najstarszych wizerunków Jana Długosza, a także badania nad edukacją wielokulturową. Założycielka i kierowniczka Centrum Arteterapii UJD. Jej kompetencje wspierają projekty dotyczące kultury wizualnej, edukacji, pamięci historycznej oraz interpretacji polsko-amerykańskiego dziedzictwa kulturowego.
- dr Andrii Galaidin – współpracownik. Filolog, który naucza języka angielskiego, opierając się często na American English. Specjalista ds. współpracy międzynarodowej UJD, zajmujący się koordynacją programów mobilności akademickiej Erasmus+ oraz PROM i WUE, w tym współpracy z uczelniami amerykańskimi. W 2024 r. uczestniczył w misji akademickiej w Chicago, a także w roku 2026 w Orlando, Floryda na NAFSA oraz w Rochester, Michigan na Oakland University w ramach programu Erasmus KA171.
- mgr Illia Kulchikovskyi – współpracownik. Koordynator programu Erasmus + i starszy specjalista w Dziale Współpracy Międzynarodowej. Koordynator programu NAWA WUE, Zainteresowany rozszerzaniem współpracy z ośrodkami amerykańskim i mobilnością studencką w tamtym kierunku.
- mgr Dawid Zębik – doktorant, członek / współpracownik Centrum. Młody badacz historii Argentyny, autor prac dotyczących m.in. Juana i Evity Perón oraz relacji państwo–Kościół w Argentynie, zaznaczając też wpływ USA w tamtym regionie. Jego udział wpisuje się w założenie aktywnego włączania doktorantów i młodych badaczy w projekty Centrum.
Centrum pozostaje otwarte na współpracę z przedstawicielami innych dziedzin i dyscyplin, w tym nauk prawnych, nauk o polityce i administracji, stosunków międzynarodowych, ekonomii i finansów, socjologii, pedagogiki, językoznawstwa, literaturoznawstwa, nauk o kulturze i religii, sztuk muzycznych, sztuk plastycznych i konserwacji dzieł sztuki, nauk o komunikacji społecznej i mediach, a także innych obszarów związanych z tematyką konkretnych projektów.
Model działania i znaczenie dla UJD
Centrum działa jako elastyczna struktura koordynacyjna, wykorzystująca potencjał kadrowy UJD. Systematyzuje kontakty z partnerami, przygotowuje program przedsięwzięć, integruje zespoły badawcze oraz identyfikuje źródła finansowania projektów. W pierwszym etapie koncentruje się na organizacji konferencji i seminariów interdyscyplinarnych.
Centrum wzmacnia potencjał UJD poprzez inicjowanie projektów i grantów, rozwijanie mobilności do Stanów Zjednoczonych i obu Ameryk, przyjmowanie zagranicznych badaczy w Częstochowie, przygotowywanie wspólnych publikacji i konferencji, współpracę z Polonią oraz promocję Uniwersytetu na arenie międzynarodowej.
Jednym z praktycznych zadań Centrum jest wspieranie osób planujących wyjazd lub współpracę naukową w Stanach Zjednoczonych. Centrum pomaga identyfikować programy stypendialne, poszukiwać partnerów i opiekunów naukowych, nawiązywać kontakty z uczelniami przyjmującymi, konsultować projekty i przygotowywać aplikacje do programów takich jak Fulbright, NAWA czy Erasmus+ KA171.
Centrum przygotowuje również inicjatywy skierowane do studentów i doktorantów, obejmujące seminaria studenckie, warsztaty interdyscyplinarne, spotkania z badaczami z USA i Ameryki Łacińskiej, konsultacje projektów badawczych oraz możliwość włączania młodych naukowców w międzynarodowe przedsięwzięcia i publikacje.
Ważnym kierunkiem działalności Centrum jest również współpraca z Polonią amerykańską, zwłaszcza w Chicago. Centrum łączy zainteresowanie diasporą z działalnością edukacyjną i popularyzatorską, przygotowuje szkoły letnie, kursy, projekty młodzieżowe i przedsięwzięcia kulturalne oraz rozwija promocję oferty edukacyjnej UJD w środowiskach polonijnych.
Kierownik Centrum: dr Bartosz Stuła
e-mail: b.stula@ujd.edu.pl